Vergaderopening - De sabbat

Welkom 

Heet iedereen welkom op een voor jullie kerkenraad vertrouwde wijze. 

Starter 

Een prikkelende tekst om kort te bespreken: 
“Het is zeker in onze tijd cruciaal dat we ervan doordrongen raken dat visionair verzet tegen de uitputting van mens en aarde tot de kern van de Bijbelse boodschap behoort.” 
(Paul Schenderling, coauteur van Hoe handel ik eerlijk, auteur van Er is leven na de groei) 

Vragen bij de tekst 

1. Raakt de uitputting van mens en aarde jou? Houdt het jou bezig? 
2. Welke bijdrage geef jij zelf als het om duurzaamheid en ecologisch bewustzijn gaat? Heeft dat voor jou met de Bijbel te maken? 

Nog een tekst 

“De Tora onderzoekt voortdurend de menselijke vrijheid, het grootste geschenk dat God aan de mens heeft gegeven en ook het noodlottigste, want vrijheid kan worden gebruikt of misbruikt. Vrijheid kan leiden tot de hoogste hoogten en de diepste diepten: tot liefde en haat, tot mededogen of wreedheid, tot vriendelijkheid of geweld. Alle toraverhalen vloeien hieruit voort. De kern van het jodendom is en blijft Gods ultieme oproep aan de mensheid tot vrijheid en scheppingskracht enerzijds, en tot verantwoordelijkheid en terughoudendheid anderzijds – om Gods partner in het scheppingswerk te worden.’ 

(rabbijn Jonathan Sacks, Genesis. Boek van het begin, p.27. 

Verdieping 

In het boek Hemels groen geven Matthijs de Jong en Cor Hoogerwerf een aantal belangrijke lessen die opkomen uit een nieuwe lezing van het scheppingsverhaal. Drie gezichtspunten: 

1. Het scheppingsverhaal is eeuwenlang verkeerd gelezen. Hoofdstuk 1 eindigt met de zesde dag, met de schepping van de mens. De mens is dan de kroon van de schepping. Maar het verhaal gaat door in het tweede hoofdstuk: de zevende dag, de sabbat, is waar het uiteindelijk om gaat: de aarde rust geven, genieten, afstand nemen van de tredmolen van werk, van produceren en consumeren. 
2. Het ‘heersen’ waartoe God de mens heeft bestemd gaat niet om onderwerpen, naar je hand zetten, bedwingen, maar om dienen, waarbij de sabbat centraal staat. 'Heersen’ heeft niets met machtsvertoon te maken, maar met samenwerken, ten dienste van de aarde. 
3. De mens speelt een minder centrale rol dan vaak is gedacht. Het gaat in het scheppingsverhaal om de schepping van hemel en aarde, waarbij verreweg de meeste aandacht naar de aarde uitgaat. Binnen die geschapen wereld krijgt de mens een sleutelrol. Niet om een eigen orde te vestigen, maar om Gods orde te eerbiedigen. 

Het scheppingsverhaal houdt ons zo een spiegel voor: als je niet de mens maar de sabbat (en daarmee God) centraal stelt, dan is dat heilzaam voor mens, land en dier. Sabbat heeft te maken met een rustpunt in de week, afstand nemen van de tredmolen van produceren en consumeren, verbinding en compassie. Het komt van het Hebreeuwse woord sjabbat, dat als basisbetekenis heeft 'stoppen', ‘ophouden', meer specifiek: ‘stoppen met werken', ‘rusten'. In het moderne Hebreeuws is het verbonden met het woord voor ‘staking’, dat dezelfde wortel heeft. Het enige wat gezegend wordt door God in het scheppingsverhaal is de sabbat, niet de mens, en ook niet de aarde. De Geest van God speelt een prominente rol in het verhaal, al wordt deze maar één keer genoemd. Gods Geest zweeft over het water en beteugelt de chaos. Het is een teken van hoop. 

Verwerking 

Lees Genesis 1:1-3 en 1:24 t/m 2:1-3 

• Volgens het boek Hemels groen is niet de mens de kroon van de schepping, maar de sabbat. Hoe ervaar jij dat? 
• De auteurs stellen dat het scheppingsverhaal ons een spiegel voorhoudt. Wat zie jij als je in deze spiegel kijkt? Waartoe roept het scheppingsverhaal jou op? 
• Wat zou een moderne vertaling van de sabbat kunnen zijn? 

Lied 

Lees of zing Lied 982 uit het Liedboek. Zingen en bidden in huis en kerk: ‘In de bloembol is de krokus’ of beluister het lied. 

Op vrijdagavond, net voor zonsondergang, wordt in synagogen over de hele wereld het lied lecha dodi likrat kallah van Sjlomo ha-Levi Alkabetz (1505–1576) gezongen. Hiermee wordt de sabbat welkom geheten, als een bruid. 

Lees de eerste regels van dit lied en vertel wat dit bij je oproept: 

Kom, mijn geliefde, de bruid tegemoet!  
Laten we de sabbat verwelkomen!  

'Onderhoud' en 'gedenk' in één uitspraak 
liet hij ons horen, de enige God, 
de Heer die één is en wiens naam één is, 
hem tot roem, lof en sieraad.