Welkom
Heet iedereen welkom op een voor jullie kerkenraad vertrouwde wijze.
Starter
Een tekst waarover eerst een kort gesprek gevoerd kan worden:
'Het woord 'farizeeër' heeft in christelijke oren een negatieve klank. Zo iemand wordt beschouwd als bekrompen, kleingeestig en hardvochtig. Farizeeën gedragen zich vroom en toch zijn ze alleen maar schijnheilig en zelfgerechtigd. Wijst de naam 'farizeeër', 'afgezonderde' of 'nauwkeurig afgescheidene' al niet op hun sociaal-religieuze arrogantie? Is het te verwonderen dat ze in het evangelie de tegenstanders van Jezus zijn, die Hem en zijn leerlingen, waar het ook maar kan, aanvallen, van overtreding van de Wet beschuldigen, Hem in de val willen lokken en zelfs op zijn dood uit zijn?'
(Paul Petzel & Norbert Reck, Van Abba tot Zondebok. Een joods-christelijke dialoog over Bijbelse misverstanden, pag. 49)
Over de farizeeën leven nogal wat vooroordelen.
- Hoe kijk je zelf naar hen?
- Is het lastig om dat los te laten bij Nikodemus?
- Welke groepen in onze omgeving hebben vandaag te maken met vooroordelen? Hoe gaan wij daar (als gemeente) mee om?
Verdieping
Johannes 3 behoort ongetwijfeld tot de meest bekende hoofdstukken uit de Bijbel. Vooral de woorden uit vers 16 zitten diep in het geheugen en het hart van veel mensen. Je ziet deze tekst zelfs op borden langs de snelweg staan, als een vorm van evangelisatie, zodat ook de langsrazende automobilist een glimp van het evangelie kan opvangen.
Voor deze vergaderopening richten we ons in het kader van het jaarthema op een ander gedeelte uit het gesprek tussen Jezus en Nikodemus. De gesprekspartner van Jezus wordt uitgebreid geïntroduceerd. Hij behoort tot de leiders van het volk, wat betekent dat hij zitting heeft in het sanhedrin. Hij heeft een Griekse naam die onder Joden werd gebruikt als Nakdimon, schapenfokker of -handelaar.
Nikodemus komt 's nachts bij Jezus. Er wordt wel gezegd dat dat was uit angst voor zijn omgeving. Maar hij was niet zo bang uitgevallen (zie Joh. 7:51). Het 'in de nacht' (nuktos) hoeven we niet per se te verstaan in de zin van 'in de kleine uurtjes'. We kunnen het ook opvatten als aanduiding voor 'na zonsondergang, in de avonduren'. Waarschijnlijk was zijn reden dat hij dan tenminste rustig met die nieuwe rabbi kon praten. We kunnen toch begrijpen dat Nikodemus een wat diepgaander gesprek wil met Jezus zonder andere mensen erbij? Openlijke gedachtewisselingen en confrontaties van meningen kunnen nuttig zijn, maar dringen de deelnemers toch al gauw in een hoek waar ze eigenlijk niet willen zitten.
Opnieuw geboren worden
In het diepgaande gesprek tussen Jezus en Nikodemus komen verschillende theologische onderwerpen aan de orde. Maar daarbij praten ze lichtelijk langs elkaar heen. Nikodemus maakt duidelijk dat iemand alleen 'met Gods hulp' wondertekenen kan doen. Jezus wil duidelijk maken dat als iemand Gods koninkrijk wil 'zien' of 'binnengaan', hij opnieuw geboren moet worden. Nikodemus vat 'opnieuw geboren worden' letterlijk op. Maar Jezus maakt vervolgens duidelijk dat Hij het ergens anders over heeft. Het Griekse woordje ánôthen kan immers ook 'van bovenaf', dat wil zeggen: uit God (vgl. ook 1:13), betekenen.
De wind van de Geest
Jezus antwoordt op de verwondering van Nikodemus over het hoe van de verwekking van bovenaf met een mooi voorbeeld. Het Griekse woord pneuma kan – net als het Hebreeuwse equivalent roeach - zowel 'wind' als 'adem' en 'geest' betekenen. Sinds Buys Ballot (1857) weten wij dat luchtdeeltjes zich bewegen van een hoge- naar een lagedrukgebied, maar zeker in die tijd was wind een erg raadselachtig gebeuren. Waar de wind vandaan komt of waarheen hij gaat, dat blijft voor ons verborgen. Hij waait geheel volgens eigen wetten. Het enige dat we kunnen waarnemen, is zijn geluid (letterlijk zijn 'stem'). Zó is het ook met de werking van de Geest: evenmin met het menselijk verstand navolgbaar. Goedbeschouwd heeft deze vergelijking hier betrekking op degene die uit de Geest geboren is; die wordt bij de wind vergeleken, niet zozeer de Geest zelf. Maar voor de gedachtegang maakt het geen verschil. Zo iemand zal zich door de wind van de Geest laten leiden en meevoeren.
Verwerking
Lees Johannes 3:1-8.
- Wat denk je dat Nikodemus dreef om naar Jezus te gaan?
- Een mens te zijn op aarde, / is eens voorgoed geboren zijn, / is levenslang geboortepijn. / Een mens te zijn op aarde / is leven van de wind. (Huub Oosterhuis, Lied 807). Wat zou de dichter hebben bedoeld met 'levenslang geboortepijn'?
- Wanneer kan iemand zeggen dat hij/zij 'opnieuw geboren' is? Zeg je het ook over jezelf?
Gebed / Lied
Lees of zing Lied 834 uit het Liedboek, zingen en bidden in huis en kerk: 'Vernieuw Gij mij, o eeuwig licht' of beluister dit lied in een aflevering van Petrus in het land.
