Een veilige gemeente vraagt om iemand bij wie mensen terechtkunnen buiten de kerkelijke leiding om. Daarom heeft de generale synode in april 2023 vastgelegd dat elke gemeente vertrouwenspersonen aanstelt. De afspraken staan in generale regeling 16, Veilige gemeente.
Hieronder staat wie vertrouwenspersoon kan worden, hoe de aanstelling verloopt, welke scholing erbij hoort en waar de vertrouwenspersoon en de kerkenraad zelf ondersteuning vinden. Gaat het om een melding die nu speelt, dan staat de route op Wat te doen als het misgaat?.
Hoeveel vertrouwenspersonen zijn verplicht
Elke gemeente stelt ten minste een man en een vrouw aan als vertrouwenspersoon. Dat kan ook samen met andere gemeenten of wijkgemeenten, zolang beide vertrouwenspersonen voor de gemeenteleden beschikbaar zijn. De kerkenraad benoemt hen voor vier jaar. Die periode kan telkens worden verlengd en kan tussentijds worden beëindigd, zowel door de kerkenraad als door de vertrouwenspersoon (GR 16-3).
Wie kan vertrouwenspersoon worden
Ervaring in maatschappelijk werk, onderwijs, personeelswerk of hulpverlening helpt, maar is geen voorwaarde. Wat wel nodig is: de kerk kennen, zodat situaties goed ingeschat worden, en voldoende afstand houden tot de kerkelijke leiding. Een vertrouwenspersoon hoeft geen lid van de gemeente te zijn.
De vertrouwenspersoon:
- is empathisch, toegankelijk en kan goed luisteren;
- is integer, discreet en zorgvuldig met vertrouwelijke informatie;
- kan voldoende afstand bewaren;
- heeft geen andere functie binnen de gemeente waarvoor een VOG vereist is en vervulgt geen functie die de onafhankelijke positie kan belemmeren;
- herkent grenzen en kan deze ook zelf goed bewaken;
- weet wanneer professionele hulp of ondersteuning nodig is;
- is bereid tot een opleiding voro vertrouwenspersoon, deskundigheidsbevordering en intervisie.
Bij meldingen biedt de vertrouwenspersoon een eerste luisterend oor en helpt de betrokkene op weg. De vertrouwenspersoon verwijst in situaties van misbruik of grensoverschrijdend gedrag door naar SMPR en neemt zelf geen onderzoek of klachtenbehandeling op zich.
De kern van de rol is: een luisterend oor bieden, informeren en doorverwijzen.
Welke functies niet samengaan
De vertrouwenspersoon vervult binnen de gemeente of wijkgemeente geen andere functie waarvoor een verklaring omtrent het gedrag nodig is. Dat sluit naast het ambt van ouderling, diaken en predikant ook pastorale taken uit, en functies waarin iemand regelmatig begeleiding geeft aan minderjarigen of kwetsbare mensen. De reden is dat een melder de vertrouwenspersoon niet in een andere rol moet tegenkomen.
Zo verloopt de aanstelling
- Kandidaten zoeken. De kerkenraad stelt vast wie in aanmerking komt, met de profielschets als vertrekpunt. Lukt het niet om binnen de eigen gemeente een man en een vrouw te vinden, dan is samenwerking met een naburige gemeente de aangewezen route.
- Benoemen. De kerkenraad neemt het benoemingsbesluit. Het model voor het benoemen van een plaatselijke vertrouwenspersoon bevat de tekst daarvoor.
- VOG aanvragen. Vertrouwenspersonen hebben een verklaring omtrent het gedrag nodig. De kerkenraad vraagt die aan (GR 16-2). Hoe dat gaat, staat op de pagina over de VOG.
- Afspraken vastleggen. Rol, verantwoordelijkheden en bereikbaarheid komen in een vrijwilligersovereenkomst: modelovereenkomst voor de gemeente of modelovereenkomst voor de ring.
- Scholing regelen. Zie het volgende onderdeel.
- Bekendmaken. De aanstelling is pas af als de gemeente weet wie de vertrouwenspersonen zijn en hoe zij bereikbaar zijn.
Samenwerken met andere gemeenten
Gemeenten mogen vertrouwenspersonen delen, al of niet in de vorm van een ring of een netwerk van naburige gemeenten. Dat verlicht de zoektocht naar kandidaten en vergroot de afstand tussen melder en vertrouwenspersoon, wat in kleine gemeenten en in gemeenten met veel familieverbanden een voordeel is. Komt een samenwerkingsverband niet van de grond, dan bemiddelt de classispredikant.
Bij een gedeelde vertrouwenspersoon leggen de betrokken kerkenraden de afspraken vast in de modelovereenkomst voor de ring, en vermelden zij beide vertrouwenspersonen op de eigen website en in de eigen nieuwsbrief.
Scholing van vertrouwenspersonen
De kerkenraad zorgt voor scholing bij de start en voor bijscholing tijdens het functioneren. Dit is geen aanbeveling maar een opdracht uit GR 16-3, en de kosten komen voor rekening van de gemeente.
De training Interne Vertrouwenspersoon is toegespitst op de kerkelijke gemeente en bestaat uit vijf dagdelen, met tussentijdse opdrachten en een plan van aanpak als eindopdracht. De training wordt gegeven door Meldpunt Misbruik en staat open voor vertrouwenspersonen uit alle kerkgenootschappen. Aanmelden gaat via de trainingspagina. De training Interne Vertrouwenspersoon van Meldpunt Misbruik is een keuze. In overleg met de kerkenraad kan er ook worden gekozen voor een andere reguliere vertrouwenspersoon-opleiding.
Voor de bijscholing daarna zijn er toerustingsdagen en regionale netwerken van interne vertrouwenspersonen. Neem dit mee in de jaarlijkse begroting, zodat scholing niet afhangt van wat er toevallig over is.
De vertrouwenspersonen bekendmaken
De kerkenraad zorgt ervoor dat namen en contactgegevens in de gemeente bekend zijn. Wie niet weet wie de vertrouwenspersoon is, kan er niets aan hebben. Bruikbare kanalen zijn de website van de gemeente, het kerkblad, de nieuwsbrief en een korte voorstelronde tijdens een kerkdienst. Herhaal dat jaarlijks, want de samenstelling van de gemeente verandert.
Neem in die bekendmaking ook op dat een melder niet gebonden is aan de eigen vertrouwenspersoon en rechtstreeks bij Meldpunt SMPR terechtkan. In gemeenten waar iedereen elkaar kent, is dat vaak de enige begaanbare weg.
Wat een vertrouwenspersoon doet
De vertrouwenspersoon biedt een luisterend oor aan wie met vragen, verhalen of meldingen over de veiligheid in de gemeente komt, adviseert over vervolgstappen en ondersteunt daarbij. Daarnaast adviseert de vertrouwenspersoon de kerkenraad over gesignaleerde knelpunten en preventie, en stimuleert het werken volgens het Stappenplan Veilig Jeugdwerk.
Een uitgebreidere beschrijving staat op Wat zijn de taken van een vertrouwenspersoon in de kerk?.
Jaarlijkse verantwoording
Eens per jaar spreekt de vertrouwenspersoon met de kerkenraad, of met het samenwerkingsverband, en legt verantwoording af met een geanonimiseerd jaaroverzicht. Zet dit overleg vast in de jaarplanning van de kerkenraad, dan komt het niet aan op het initiatief van de vertrouwenspersoon zelf.
Ondersteuning bij een melding
Een vertrouwenspersoon staat er niet alleen voor. Meldpunt SMPR biedt lokale vertrouwenspersonen consultatie en advies bij een concrete melding, ook als die melding verder nergens terechtkomt.
Speelt er een zaak in de gemeente, dan kan de kerkenraad bij SMPR terecht voor gemeentebegeleiding en kan het slachtoffer slachtofferbegeleiding krijgen. Wat er in zo'n situatie van de kerkenraad wordt verwacht, staat op Misbruik in mijn gemeente, wat nu?.
