Veilige gemeente

Grensoverschrijdend gedrag, discriminatie en seksueel misbruik komen ook binnen de kerk voor. Daarom heeft de generale synode twee verplichtingen vastgelegd voor elke gemeente: een verklaring omtrent het gedrag voor ambtsdragers en vrijwilligers, en de aanstelling van vertrouwenspersonen. Deze pagina beschrijft wat de kerkorde vraagt, in welke volgorde de kerkenraad dat regelt en wat er moet gebeuren als er een melding binnenkomt.

Melding doen of ergens over praten 

Wie te maken heeft of heeft gehad met grensoverschrijdend gedrag in een pastorale relatie of gezagsrelatie, kan terecht bij de vertrouwenspersoon van de eigen gemeente. Meld het ook altijd bij Meldpunt SMPR, het interkerkelijke meldpunt waarbij de Protestantse Kerk is aangesloten: (030) 303 85 90 of info@smpr.nl. De vertrouwenspersoon van de gemeente zal altijd naar Meldpunt SMPR verwijzen. Melden mag anoniem en de medewerkers hebben geheimhoudingsplicht. Wat er daarna kan volgen, staat op Wat te doen als het misgaat?.

Wat de kerkorde verplicht

Sinds 1 juli 2025 gelden twee verplichtingen voor elke gemeente: de verklaring omtrent het gedrag en de aanstelling van ten minste twee vertrouwenspersonen. Beide staan in generale regeling 16, Veilige gemeente.

Waarom hier beleid voor is

Er is een beleid voor Veilige Kerk om te zorgen dat iedereen zich in de kerk veilig, beschermd en gerespecteerd kan voelen. Veiligheid in de gemeente staat of valt met het besef van machtsongelijkheid. Die ongelijkheid zit tussen groepsleider en deelnemer in het jeugdwerk, tussen ouderling en pastorant, tussen diaken en cliënt. Waar het misgaat, wordt dat vaak eerst niet als storend ervaren, tot het gevoel van veiligheid is aangetast.

Twee dingen volgen daaruit voor de kerkenraad. Elk gemeentelid heeft recht op een veilige kerk, ook als er nooit een melding is geweest. En omstanders spelen een sleutelrol: zij merken gedrag op voordat iemand een melding doet, mits de gemeente een cultuur kent waarin ingrijpen zonder gevolgen kan.

In welke volgorde de kerkenraad dit regelt

1. Beleid veilige gemeente opstellen. Het vertrekpunt: wat geldt in deze gemeente, wie is waarvoor verantwoordelijk en wanneer komt het thema terug op de agenda.
2. Gedragscode in de gemeente. Omgangsregels die vastleggen wat wel en niet gepast is, voor betaalde krachten en vrijwilligers. 
3. Selectiebeleid vrijwilligers. Hoe de gemeente mensen werft en selecteert voor taken met minderjarigen of kwetsbare mensen. 
4. Verklaring Omtrent het Gedrag aanvragen. De functielijst opstellen, de aanvraag doen en de ontvangst bijhouden. Zie ook Wat als iemand geen vog wil aanvragen? 
5. Vertrouwenspersoon aanstellen. Benoeming, overeenkomst, scholing en bekendmaking. 
6. Gemeente informeren over veilige kerk. Beleid en vertrouwenspersonen zijn pas van betekenis als de gemeente ervan weet. 
7. Veilig vergaderen. Hoe het thema in de kerkenraad zelf aan de orde komt.

Als er een melding komt

Wat er dan van de kerkenraad wordt verwacht, staat op Wat te doen als het misgaat?. Voor ambtsdragers is er daarnaast het protocol voor gemeenten als stroomschema per situatie.

Een kerkenraad of lokale vertrouwenspersoon dient na een melding altijd met SMPR te overleggen. Enkel op advies van SMPR kan een kerkenraad iets doen. Meldpunt SMPR levert een gemeentebegeleider voor de kerkenraad en een vertrouwenspersoon voor de benadeelde. Klachten over misbruik in een pastorale relatie of gezagsrelatie worden behandeld door het classicale college voor het opzicht, volgens artikel 17 van generale regeling 11. De SMPR-folders Handreiking voor benadeelden en Klachtenbehandeling bij misbruik zijn gratis te bestellen voor in de kerk.

Ondersteuning van slachtoffers: waar het beleid nu staat

De Protestantse Kerk werkt aan de manier waarop zij slachtoffers van seksueel grensoverschrijdend gedrag ondersteunt. In november 2025 besprak de generale synode die koers en plaatste kritische kanttekeningen bij het traject rond herstelbemiddeling, met de zorg dat eerdere toezeggingen over juridische, financiële en psychologische compensatie daardoor uit beeld raken. Drie synodeleden zijn aangewezen om het vervolg te volgen, samen met externe deskundigen waaronder medewerkers van SMPR. Deze pagina beschrijft de regels zoals die nu gelden. Zodra er nieuwe besluiten zijn, wordt de pagina aangepast.