De vertrouwenspersoon speelt een centrale rol in het waarborgen van een veilige kerkgemeenschap. Gemeenteleden kunnen bij hen terecht met vragen, vermoedens en meldingen van misbruik.
Taak vertrouwenspersonen
De vertrouwenspersoon biedt een luisterend oor aan degene die met verhalen, vragen of meldingen bij hem of haar komt, adviseert over eventueel te nemen stappen en ondersteunt de persoon daarbij. Daarnaast vraagt hij of zij in de gemeente, op beleids- en uitvoerend niveau, met regelmaat aandacht voor preventie van grensoverschrijdend gedrag en is alert op de uitvoering van het beleid van de kerkenraad op dit terrein.
De taak van vertrouwenspersoon is vrijwillig en wordt genoemd in generale regeling 16 van de kerkorde. Daarin staan verschillende afspraken over de functie:
- Er zijn minimaal 2 vertrouwenspersonen in een gemeente: een man en een vrouw, zodat mensen kunnen kiezen voor de vertrouwenspersoon bij wie ze zich op hun gemak voelen.
- Een vertrouwenspersoon heeft niet meerdere rollen/functies in de kerkelijke gemeente.
- De kerkenraad benoemt de vertrouwenspersonen en heeft de verantwoordelijkheid voor het beleid van Veilige Kerk binnen de gemeente.
- Een vertrouwenspersoon is in principe voor 4 jaar verbonden in de gemeente. Dit mag tussentijds worden opgezegd door zowel vertrouwenspersoon als de gemeente. Een verlenging is na 4 jaar ook mogelijk. Er is geen maximaal aantal jaar vastgesteld dat iemand vertrouwenspersoon kan zijn.
(Gezamenlijk) aanstellen vertrouwenspersonen
Gemeenten kunnen zelf een vertrouwenspersoon aanstellen, maar gemeenten kunnen ook vertrouwenspersonen met elkaar delen door samen te werken met andere gemeenten in de buurt of als ring van gemeenten. Elke (algemene) kerkenraad moet wel zelf met deze personen een afspraak maken en die vastleggen in een vrijwilligerscontract.
Het is belangrijk om goed te communiceren naar de gemeente(n) wie de vertrouwenspersonen zijn, zodat men weet hoe ze de vertrouwenspersonen kunnen bereiken. Dit kan via website en/of nieuwsbrief. Een vertrouwenspersoon kan zich ook aan de gemeente voorstellen tijdens een kerkdienst.
Takenpakket vertrouwenspersoon
Het takenpakket van een vertrouwenspersoon bestaat uit:
- Vertrouwelijkheid waarborgen, tenzij...: een vertrouwenspersoon zorgt ervoor dat wat vertrouwelijk wordt besproken, vertrouwelijk blijft. In situaties waarin het gaat om een misdrijf waarbij acuut gevaar is voor de melder of anderen heeft de vertrouwenspersoon (net als andere burgers in Nederland) een meldplicht. Het is goed dat de melder hiervan op de hoogte is voordat de melder zijn of haar verhaal deelt. Bij een predikant is dit anders geregeld. Een predikant heeft namelijk verschoningsrecht en hoeft dit niet altijd aan te geven. Een vertrouwenspersoon heeft dit recht niet.
- Luisteren zonder oordeel: de vertrouwenspersoon luistert naar het verhaal, de vraag of het vermoeden van de melder.
- Opties afwegen: de vertrouwenspersoon bespreekt samen met de melder welke mogelijke opties er zijn om met de vraag en/of het verhaal om te gaan en eventueel aan te pakken. De regie ligt altijd bij de melder. Het is belangrijk dat de melder zelf kiest welke oplossing het beste bij hem of haar past. Een melder kan er ook voor kiezen om geen actie te ondernemen. De vertrouwenspersoon helpt de melder om de verschillende opties goed af te wegen. Het is belangrijk de grenzen van de mogelijkheden binnen de rol van vertrouwenspersoon te kennen. Een vertrouwenspersoon is geen jurist, politieagent, predikant of therapeut.
- Samen Veilig-Kerk-zijn bevorderen: een vertrouwenspersoon binnen de Protestantse Kerk zorgt dat hij/zij jaarlijks aanwezig is bij een kerkenraadsvergadering. De vertrouwenspersoon kan kort en geanonimiseerd verslag doen over de meldingen: de aantallen en/of de kerkenraad naar aanleiding van de meldingen zelf nog iets kan verbeteren of onder de aandacht brengen. Bespreek hoe samen gezorgd kan worden dat het onderwerp Veilige Kerk op de agenda komt en blijft. Op het platform Veilige Kerk staan voorbeelden en uitwerkingen voor gemeente- en kringavonden over dit thema. De eindverantwoordelijkheid om het onderwerp daadwerkelijk op de agenda te zetten ligt bij de kerkenraad en niet bij de vertrouwenspersoon.
- Meldingen over seksueel misbruik doorgeven aan SMPR: wanneer er een melding binnen komt over seksueel misbruik binnen de gemeente neemt de vertrouwenspersoon altijd contact op met het meldpunt SMPR. Zij kunnen de casus overnemen en/of advies geven. De contactgegevens zijn te vinden op de website www.smpr.nl.
Achtergrond en opleiding vertrouwenspersoon
Mensen die werken in het maatschappelijk werk, onderwijs, personeelswerk of de hulpverlening zijn wellicht geschikt om in de gemeente de rol van vertrouwenspersoon op zich te nemen.
Via het Meldpunt Misbruik kunnen vertrouwenspersonen een training volgen. Deze training wordt aanbevolen door de Protestantse Kerk. Onderdelen van deze training zijn:
- de persoon en de positie van de vertrouwenspersoon.
- seksueel misbruik: wat is het en hoe ontstaat het?
- gespreksvaardigheden, praktische oefeningen en feedback.
- aandacht voor preventie.
In overleg met de kerkenraad kan ook voor een andere training worden gekozen. Er zijn verschillende landelijke opleidingen.
Daarnaast is het van belang dat de vertrouwenspersoon andere relevante cursussen volgt, en regionale intervisiebijeenkomsten, studiedagen en vergelijkbare bijeenkomsten bijwoont.
Zorg voor vertrouwenspersonen
Wanneer een vertrouwenspersoon te maken krijgt met een melding of signaal over misbruik in een pastorale relatie is dat ingrijpend. In zulke situaties is het belangrijkste dat er wordt gehandeld in het belang van de benadeelde. Het is verhelderend om met iemand te kunnen overleggen, zoals een collega-vertrouwenspersoon. Het is in de meeste classes mogelijk om mee te doen aan intervisie voor vertrouwenspersonen. Daar kan de vertrouwenspersoon anoniem overleggen en om advies vragen.
Illustratie: Linda Verholt
