Het gesprek over Israël en Palestina leidt binnen de Protestantse Kerk regelmatig tot spanningen. Hoe blijf je met elkaar verbonden wanneer overtuigingen ver uit elkaar liggen? John Munayer en Gal Eblagon van het Rossing Center in Jeruzalem, recent op bezoek in Nederland, laten zien dat luisteren soms de eerste stap naar vrede is.
De oorlog in Israël en Palestina raakt mensen wereldwijd. Ook binnen de Protestantse Kerk leven uiteenlopende gevoelens, overtuigingen en zorgen. Sommigen voelen zich sterk verbonden met Israël, anderen wijzen op het lijden van Palestijnen en de positie van Palestijnse christenen. Het gesprek daarover kan ingewikkeld zijn en soms zelfs leiden tot verwijdering. Daarom pleit scriba Kees van Ekris ervoor om 'het gesprek te veranderen'Verder lezen
Scriba Kees van Ekris: 'Verander het gesprek'. Tijdens zijn ontmoetingen in Israël en Palestina in januari van dit jaar hoorde hij steeds opnieuw hoe belangrijk het is om ruimte te creëren voor echte ontmoeting en luisteren. Zo ontstaan zogeheten brave spaces: plekken waar mensen met verschillende overtuigingen in gesprek blijven, zonder elkaar te intimideren of weg te zetten.
Ruimte maken voor verhalen
Juist daarom nodigden de Protestantse Kerk en Kerk in Actie John Munayer en Gal Eblagon van het Rossing Center for Education and Dialogue in Jeruzalem uit voor een training in Nederland. Met hun Healing Hatred-methode helpen zij mensen om voorbij de standpunten te kijken en ruimte te maken voor de verhalen, waarden en dilemma’s die daarachter schuilgaan. De training was met 12 deelnemers uit de Protestantse Kerk die zich bezighouden met Israël en Palestina en qua standpunten van mening verschillen. “We wilden ontdekken of deze methode ook bruikbaar is in onze eigen kerkelijke context in Nederland”, zegt Wilma Wolswinkel, relatiebeheerder Israël en Palestina bij Kerk in Actie.
John Munayer is een Palestijnse christen uit Jeruzalem. Zijn eigen levensverhaal laat zien hoe complex de werkelijkheid in Israël en Palestina is. “Ik groeide op op een Israëlisch-Joodse school”, vertelt hij. “Al jong probeerde ik te begrijpen wie ik was, wie de ander was en wat het betekent om samen te leven in deze omgeving.”
Ook Gal Eblagon leerde al vroeg kritisch te kijken naar de beelden die groepen van elkaar hebben. “Als kind vroeg ik me af hoe onze samenleving ons opvoedt met bepaalde ideeën over de andere groep. Die nieuwsgierigheid is altijd gebleven. Ik wilde de ander eerst als mens leren kennen.”
Bereid zijn de ander te ontmoeten
Voor beiden werd die nieuwsgierigheid uiteindelijk een roeping. Zij kozen ervoor om zich in te zetten voor ontmoeting en dialoog tussen Israëli’s en Palestijnen. “Wij leven in een samenleving vol angst, pijn, haat en segregatie”, zegt Gal. “Dialoog is de enige manier waarop we elkaar werkelijk kunnen ontmoeten en samen kunnen werken aan verandering.” Voor John begint verandering met de overtuiging dat mensen kunnen groeien en veranderen. “Ik geloof in de menselijkheid van mensen, in hun verlangen naar leven, vrede en rechtvaardigheid. Als we echte gelijkheid en vrede willen bereiken, moeten we bereid zijn de ander te ontmoeten.”
Vrede en rechtvaardigheid niet los van elkaar te zien
Dat betekent niet dat moeilijke onderwerpen worden vermeden. Integendeel. Volgens John kunnen vrede en rechtvaardigheid niet los van elkaar worden gezien. “Je kunt geen echte vrede hebben zonder rechtvaardigheid, en geen echte rechtvaardigheid zonder vrede.” Ondanks het geweld en de pijn die het conflict met zich meebrengt, weigeren John en Gal de hoop op te geven. John vindt die hoop onder meer in mensen die, tegen de stroom in, blijven werken aan een rechtvaardige toekomst. Ook zijn geloof speelt daarin een belangrijke rol. “Na het kruis komt ook de opstanding. Die gedachte helpt mij om vast te houden aan hoop, zelfs te midden van diep lijden.” Gal ziet hoop in de mensen die juist tijdens de oorlog de moed hebben om elkaar te blijven ontmoeten. “Ondanks alle pijn en verdeeldheid kiezen Israëli’s en Palestijnen er nog steeds voor om met elkaar in gesprek te gaan en samen verandering te zoeken. Dat geeft mij hoop.”
De haat helen
Een belangrijk uitgangspunt van het Rossing Center is dat het conflict niet alleen politiek is. Onder de standpunten liggen vaak diepe emoties en collectieve trauma’s. Gal ziet hoe de gebeurtenissen sinds oktober 2023 oude wonden aan beide kanten hebben opengereten. “Voor veel Joden riepen de gebeurtenissen herinneringen op aan het collectieve trauma van de Holocaust. Voor veel Palestijnen bracht het geweld in Gaza het collectieve trauma van de Nakba zoals Palestijnen de massale ontheemding van 1948 noemen, weer naar boven. Beide samenlevingen dragen diepe trauma’s met zich mee.”
Vanuit dat besef ontwikkelde het Rossing Center de methode Healing Hatred. De aanpak helpt deelnemers om niet alleen vanuit argumenten te spreken, maar ook aandacht te geven aan de emoties, waarden en morele vragen die hun standpunten beïnvloeden. “Mensen blijven vaak hangen in argumenten en analyses”, zegt John. “Maar echte beweging ontstaat wanneer je ook aandacht hebt voor de emotionele en spirituele laag van een conflict.”
Elkaar beter leren begrijpen
Juist daarin ligt ook de betekenis van deze methode voor de Protestantse Kerk. Binnen kerkelijke gemeenten leven verschillende overtuigingen over Israël en Palestina. “We hebben gemerkt dat het gesprek vaak niet mogelijk is”, zegt Wilma Wolswinkel. “Healing Hatred biedt een manier om dat gesprek wel te voeren, voorbij emoties en tegenstellingen, door naar elkaars dilemma’s te luisteren.
Tijdens de trainingen zagen John en Gal hoe deelnemers met uiteenlopende opvattingen samenkwamen. “Mensen deelden hun zorgen, hun waarden en hun persoonlijke dilemma’s rond dit conflict. Daardoor ontstond ruimte voor een gezamenlijk gesprek binnen de gemeenschap”, vertelt Gal. De training is niet bedoeld om mensen van mening te laten veranderen. Het doel is eerder om elkaar beter te begrijpen en samen te onderzoeken welke verantwoordelijkheid ieder van ons heeft.
Een taak voor de kerk
Volgens Gal heeft de kerk daarbij een belangrijke taak. “Het vraagt moed om een ander gesprek te voeren. Maar we moeten blijven luisteren en blijven geloven dat een rechtvaardigere en vreedzamere toekomst mogelijk is.”
John heeft tot slot een boodschap voor Nederlandse christenen. “Kijk eerlijk in de spiegel en vraag jezelf af of je zowel Palestijnen als Israëli’s werkelijk als volledig mens ziet. Als dat zo is, dan moeten we ons inzetten voor de vrijheid, veiligheid, rechtvaardigheid en vrede van iedereen.” Misschien is dat wel de belangrijkste les van Healing Hatred: niet praten óver elkaar, maar mét elkaar. Juist wanneer verschillen groot zijn, begint echte ontmoeting met de bereidheid om te luisteren en vandaaruit in je eigen persoonlijke context verantwoordelijkheid te nemen."
>> Kerk in Actie steunt het werk van het Rossing Center for Education and Dialogue. Lees er meer over
