De Protestantse Kerk in Nederland wil de bestuurlijke aansturing van haar dienstenorganisatie veranderen. Onderzoeksbureau Andersson Elffers Felix (AEF) adviseert om de verantwoordelijkheden tussen synode, moderamen, bestuur en directie duidelijker te beleggen en het toezicht onafhankelijk te organiseren. De generale synode heeft de aanbevelingen op 20 november besproken.
De Protestantse Kerk liet twee onderzoeken uitvoeren naar aanleiding van problemen binnen en rond de dienstenorganisatie. Het eerste onderzoek richtte zich op de werkcultuur en sociale veiligheid. Het tweede onderzoek gaat over de bestuurlijke inrichting.
Het eerdere onderzoek liet zien dat er gedurende langere tijd problemen zijn geweest in de samenwerking, het leiderschap en de sociale veiligheid. Het governanceonderzoek concludeert dat ook de bestuurlijke verhoudingen verbetering vragen.
Andere verdeling van verantwoordelijkheden
AEF adviseert heldere verdeling van verantwoordelijkheden. De synode stelt de inhoudelijke koers en kaders vast en een versterkt moderamen voert daar regie op en krijgt de verantwoordelijkheid om de opdrachten aan de dienstenorganisatie in samenhang te bewaken.
Het advies is verder om een meerhoofdig bestuur integraal en in gezamenlijkheid de dienstenorganisatie te laten besturen. Het (huidige) bestuur wordt in het voorgestelde model omgevormd tot een onafhankelijk College van Toezicht.
Op korte termijn bestuur en leiding versterken
Daarnaast adviseert AEF om niet te wachten met maatregelen die nodig zijn voor de bestuurlijke continuïteit. Volgens de onderzoekers vraagt dit om versterking van het huidige bestuur gedurende de overgangsperiode en een duurzame invulling van de leiding van de dienstenorganisatie. AEF stelt voor dat de generale synode het moderamen hiervoor een expliciet mandaat geeft. De nieuwe bestuurlijke inrichting zal in 2027 verder worden uitgewerkt.
AEF raadt ook aan om de opvolging van het cultuuronderzoek nadrukkelijk te verbinden aan de nieuwe bestuurlijke inrichting. Een Regiegroep Governance Dienstenorganisatie moet het veranderproces begeleiden en de samenhang bewaken.
Verandering vraagt meer dan nieuwe structuren
"We zijn dankbaar dat de onderzoeken helderheid verschaffen. Voor de dienstenorganisatie, haar medewerkers en de kerk als geheel is het van cruciaal belang dat er duidelijkheid komt over de aansturing, rollen en verantwoordelijkheden. Dat vraagt om gezamenlijke inzet. Ik heb er het volste vertrouwen in dat we hier samen aan kunnen bouwen", aldus ds. Trijnie Bouw, preses van de generale synode.
Scriba Kees van Ekris benadrukte eerder al dat veranderingen niet alleen om een andere bestuurlijke inrichting gaan, maar ook om de bereidheid om zelf anders te denken en te handelen.
Volgens scriba ds. Kees van Ekris gaat de verandering verder dan alleen een andere bestuurlijke inrichting. "Het proces van anders worden is gaande in onze kerk. Oude structuren werken op veel plekken niet meer. Soms zijn wij zelf vergroeid geraakt met die structuren. Dan heeft het wel degelijk zin om na te denken over nieuwe structuren en andere vormen. Maar dat is vruchteloos als het niet begint met een diep besef dat wij zelf anders kunnen zijn, anders kunnen worden, anders kunnen doen."
Besluiten generale synode
Na een uitgebreid synodaalgesprek waarin veel uitgewisseld werd heeft de generale synode op vrijdag 20 november unaniem besloten het rapport van AEF te aanvaarden als uitgangspunt voor verdere uitwerking. Ook komt er dus een Regiegroep Governance Dienstenorganisatie. De voorbereiding en samenhangende invoering van het nieuwe governancemodel vallen onder de opdracht van deze regiegroep.
Lees hier het advies van AEF over de besturing van de dienstenorganisatie
Op de foto: presentatie door AEF | fotograaf: Jan van de Lagemaat